Prag Saati

ASTRONOMİK SAAT

Astronomik saat, özel mekanizmaları ve kadranları ile Güneş, Ay, Zodyak takımyıldızları ve bazen de diğer gezegenlerin birbirlerine göre (rölatif) konumlarını gösteren saattir. 

Tanım

Astronomik saat terimi, saati göstermenin yanında astronomik olarak tanımlanan verileri de sağlayan saatler için kullanılan genel bir terimdir. Bu astronomik verilere; Ay ve Güneş’in gökyüzündeki konumu, Ay’ın hali, Güneş’in Zodyak burcu ve ekliptik üzerindeki konumu, sidereal zamanın yanında Ay düğümleri (tutulmaları belirtmesi açısından) veya dönen yıldız haritası gibi diğer veriler dahildir. 

Astronomik saatler, genellikle jeosantrik model üzerinde tanımlanan Güneş sistemini temsil ederler. Kadranın merkezi genellikle Dünya’yı temsil eden bir disk veya küre ile işaretlenmiştir. Güneş çoğunlukla altın bir küre ile belirtilir ve 24 saatlik analog bir kadran üzerinde Dünya’nın etrafında dönüyormuş gibi görünür. Bu mekanizma hem bugünün deneyimleriyle hem de Kopernik öncesi Avrupa’nın dünya görüşü ile örtüşür. 

Tarih 

Bildiğimiz anlamda saat olarak tanımlanamayacak da olsa, Antik Yunan’ın 2. yüzyılda oluşturulan Antikythera mekanizması, karmaşık mekanik tertibat ile Ay, Güneş ve herhangi bir yıldızın konumlarını ölçebiliyordu. Cicero’nun 1. yüzyılda yazdığına göre, Arşimet’in “orrery”si de (Güneş sistemini gösteren mekanik düzenek) de aynı görevi görüyordu.

11. yüzyılda Song Hanedanı’nın horoloğu olan mekanik mühendisi ve astronom Su Song, Kaifeng şehrindeki saat kulesi için su ile çalışan bir astronomik saat yaptı. Su Song, bu saatin çalışması için, mekanizması içerisinde su ile çalışan bir maşa tertibatı, sürekli olarak güç ileten zincirli taşıma sistemi ve halka küre kullanmasıyla bilinir. Onun çağdaşları olan Müslüman astronom ve mühendisler de kendi gözlemevlerinde kullanmak için oldukça isabetli ölçümlere olanak veren birçok saat yaptılar.  

Astronomik saatlerin Avrupa’daki gelişiminin ilk zamanları tam olarak bilinmese de, 1300 – 1330 arasında Astronomik saatler kullanıldığı konusunda fikir birliği vardır (bu saatlerde su yerine ağırlıklar kullanılıyor ve maşa tertibatına yer veriliyordu). Avrupa’daki Astronomik saatler sinyal verme, (belirli olayları) bildirme ve Güneş sistemine model teşkil etme fonksiyonlarını yerine getiriyordu. Bunların sonuncusu kaçınılmaz bir gelişmeydi çünkü usturlap hem astronomlar, hem de astrologlar tarafından kullanılıyordu ve Güneş sisteminin çalışan bir modelini oluşturmak için saat mekanizmasından faydalanılması doğaldı. 

1330’larda Wallingford’lu Richard tarafından St. Alban’da ve 1350’lerde Giovanni De Dondi tarafından Padua’da yapılan astronomik saatler bugüne ulaşamamışlardır ama tasarım ve inşalarına dair detaylı tanımlar hala mevcuttur. Bu saatlerin modern röprodüksiyonları yapılmıştır. Wallingford'lu Richard’ın saati Güneş, Ay (faz, düğüm), yıldızlar ve gezegenleri gösteriyordu. Bunlara ek olarak bir kader çarkı ile Londra Köprüsü’nde su yüksekliğini gösteren bir göstergeye sahipti. De Dondi'nin saati yedi taraflı bir yapıydı ve bilinen gezegenlerin konumlarını da gösteriyordu. Ancak bu saatler ve onlara benzeyen birçoğu, tasarımcılarının düşündüklerinden daha az isabetliydiler: Dişli ve çark oranları mükemmel hesaplanmış olsa da sürtünme ve imalat kısıtlamaları bu saatleri isabetli ve güvenilir kılmaktan uzaklaştırmıştı. 

Astronomik saat yapmanın büyük zorluğu, saat yapımcılarını bu saatleri yapmaya daha çok itiyordu. Bu şekilde teknik becerilerini ve kendileri için çalıştıkları kişilerin zenginliklerini sergiliyorlardı. Astronomik saatler gösteri veya sergi parçaları olarak imal ediliyor, eğitmek ve bilgilendirmek kadar müşterileri etkilemek için de kullanılıyordu. Düzenli, göklerin yönettiği bir evrenin felsefi mesajı da işin çekiciliğini artırıyordu. 

18. yüzyılda astronomiye duyulan ilginin artması ile astronomik saatlere duyulan ilgi de arttı. Yine de bu astronomik saatler artık felsefi mesaj vermek yerine isabetli astronomik veri sağlayan, sarkaç mekanizmalı saatler haline gelmişti. ( Kaynak : Wikipedia )